Endüstriyel Vinç Kumandası Terimler Sözlüğü

Vinç kumandasını elinize aldığınızda panodan gelen “çat” sesi bir kontaktörün kapandığını, motorun “inlemesi” iki faza kaldığını, kumandanın titremesi ise bir frekans kayması sorununu işaret eder. Sahada bu sesleri, hareketleri ve arızaları doğru okuyabilmek; teknik terimin hem mühendislik karşılığını hem de usta ağzındaki adını bilmekten geçer.

Bu sözlük; elektronik kumanda ve sinyalizasyondan elektromekanik pano donanımlarına, çelik konstrüksiyon mekaniklerinden güvenlik sistemlerine ve vinç çeşitlerine kadar 5 kategoride 35’ten fazla terimi — teknik tanımı, İngilizce karşılığı, sahadaki jargonu ve gerçek uygulama bağlamıyla birlikte — tek kaynakta derlemektedir. Satın alma uzmanından bakım mühendisine, formenden operatöre; sahadaki herkesin ortak dili konuşabilmesi için hazırlanmıştır.

📡 Kategori 1: Elektronik Kumanda, Sinyalizasyon ve İletişim Terimleri

Vinçlerin uzaktan, kablosuz veya kablolu olarak kontrol edilmesini sağlayan teknolojik donanımlara ait terimler. İnsan komutlarının dijital sinyallere dönüştüğü teknolojileri kapsar; tepki süresi ve iş güvenliği açısından kritik önem taşır. Tüm vinç kumanda modellerini inceleyebilirsiniz.

Alıcı Ünitesi Receiver (RX)

Teknik Tanım

Vinç köprüsü, şaryo veya elektrik panosu üzerine sabitlenen; el ünitesinden gelen kodlanmış radyo frekansı (RF) sinyallerini anteni vasıtasıyla toplayan, bu sinyalleri mikroişlemcisi ile çözümleyerek içindeki röleler üzerinden vinç motorlarını süren yüksek akımlı kontaktörlere elektriksel komut gönderen endüstriyel anakart ve sızdırmaz muhafaza bütünüdür.

Sahadaki Adı

BeyinKutuAlıcı KasetKasa

Ne İşe Yarar?

Sistemin kalbidir; sahadaki arızaların tespiti genellikle bu kutunun üzerindeki LED göstergelerden yapılır. Montaj sırasında vinç panosundaki doğru kontrol voltajına (24V, 48V, 220V veya 380V) göre seçilmesi hayati önem taşır.

⚠️ Yanlış voltaj uygulamaları saniyeler içinde anakartın kavrulmasına (yanmasına) yol açar.

Çift Hız / Çift Kademe Kontrolü Dual-Speed Control

Teknik Tanım

Operatörün kumanda butonuna uyguladığı basma kuvvetine bağlı olarak iki farklı sinyal üreten mekanik ve elektronik anahtarlama sistemidir. İlk switch kapanmasında yavaş ivmelenme, buton sonuna kadar basılıp ikinci switch kapandığında maksimum hız komutu rölelere iletilir.

Sahadaki Adı

Çift TıkYarım BasmaÇift Sargı Kumandasıİki Yollu Buton

Ne İşe Yarar?

Yükün yerden kesilmesi sırasında tehlikeli yük salınımını engellemek ve milimetrik konumlandırma için birinci kademe kullanılır. Uzun mesafe transferlerde ise tam basarak ikinci kademeye (hızlı moda) geçilir. Vincin invertör veya çift sargılı motora sahip olması mühendislik açısından zorunludur. Çift hızlı 6 hareketli kumanda modellerine göz atabilirsiniz.

El Ünitesi / Verici Transmitter (TX) / Radio Control

Teknik Tanım

Operatör tarafından fiziksel olarak taşınan; üzerindeki membran butonlar, toggle switchler veya endüstriyel joystickler aracılığıyla mekanik hareket isteklerini dijital veri paketlerine dönüştürerek GFSK/FSK modülasyonu ile radyo dalgaları üzerinden alıcıya ileten bataryalı mobil cihazdır.

Sahadaki Adı

KumandaVericiElcikTelsiz

Ne İşe Yarar?

Ağır sanayi operasyonlarını uzaktan (genellikle 100–200 metre mesafede) yönetmeyi sağlar. Fiberglas takviyeli poliamid kasaları sayesinde sahadaki ağır darbelere, yüksek metrajdan düşmelere, dökümhane sıcaklıklarına ve endüstriyel kimyasallara karşı üst düzey koruma sağlar. Kablosuz kumanda tercih nedenleri hakkında daha fazla bilgi alabilirsiniz.

Eşsiz Kimlik Kodu Unique ID Code / Security Identity

Teknik Tanım

Her bir vinç kumanda setine üretim bandında atanan, genellikle 32-bit (4,3 milyardan fazla olası kombinasyon) değiştirilemez kriptografik güvenlik kodudur. Alıcı ve verici mikroişlemcilerine donanımsal olarak gömülüdür.

Sahadaki Adı

ŞifreTanıtma KoduEşleştirme ÇipiID Numarası

Ne İşe Yarar?

Aynı fabrika holünde yan yana çalışan onlarca vincin kumanda sinyallerinin birbirine karışmasını (crosstalk) matematiksel olarak engeller. Alıcı anten havadaki tüm sinyalleri yakalasa bile mikroişlemci sadece kendi ID’sine sahip paketleri rölelere aktarır. Eşleştirme işlemi hakkında eşleştirme rehberimize bakabilirsiniz.

Frekans Kayması Koruması Anti-Frequency Drift

Teknik Tanım

PLL (Phase Locked Loop) algoritmaları ve yüksek hassasiyetli kristal kontrollü osilatör devreleri kullanarak kumandanın yayın yaptığı radyo frekans bandının; ortam sıcaklığı değişimleri, manyetik alanlar veya batarya voltaj düşüşleri gibi nedenlerle yasal bant aralığından dışarı kaymasını engelleyen donanımsal stabilizasyon teknolojisidir.

Sahadaki Adı

Sinyal Atlaması KorumasıKanal SabitleyiciFrekans Tutucu

Ne İşe Yarar?

Demir-çelik fabrikaları, ark ocakları veya alüminyum dökümhaneleri gibi yoğun elektromanyetik gürültü olan sert ortamlarda kumandanın aniden bağlantı kopmalarını ve komut gecikmelerini önleyerek sistemin durduk yere kendini acil stopa almasını engeller. Bu konuda parazit sorunları ve çözümleri yazımızı okuyabilirsiniz.

Hamming Mesafesi Hamming Distance

Teknik Tanım

Gönderilen orijinal dijital veri paketi ile alıcıya ulaşan veri paketi arasındaki farklı (bozulmuş) bit sayısını ifade eden matematiksel metriktir. İleri düzey vinç kumandalarında Hamming mesafesi ≥ 4 olarak ayarlanarak havadaki sinyal bozulmaları mikrosaniyeler içinde filtrelenir.

Sahadaki Adı

Hata FiltresiSinyal TemizleyiciParazit Önleyici

Ne İşe Yarar?

Radyo sinyali havada bozulursa sistem bu matematiksel uyumsuzluğu anında fark eder. Hatalı komutu asla kontaktörlere göndermez ve sistemi güvenli duruşa (fail-safe) geçirir. Örneğin “sağa git” komutu taşıyan bitler “aşağı in” komutuna dönüşemez.

IP65 / IP67 Koruma Sınıfı IEC 60529 Protection Class

Teknik Tanım

IEC 60529 standardına göre elektromekanik ekipman muhafazasının çevresel faktörlere direncini gösteren derecelendirmedir. İlk rakam (6) katı cisimlere ve toza karşı mutlak sızdırmazlığı (dust-tight), ikinci rakam (5) her yönden gelebilecek düşük basınçlı su fışkırtmalarına karşı korumayı belirtir.

Sahadaki Adı

Su GeçirmezToz Almaz KasaZırhlı Kumanda

Ne İşe Yarar?

Açık hava şartlarında, fırtınalı liman işletmelerinde, asitli tersane ortamlarında veya yoğun kömür tozu bulunan termik santrallerde kumanda ve alıcı ünitesinin oksitlenme, kısa devre ve korozyon yapmadan yıllarca stabil çalışabilmesinin mühendislik garantisidir.

Mantar Buton / Acil Durdurma Emergency Stop / E-Stop (ISO 13850)

Teknik Tanım

ISO 13850 ve EN 418 standartlarına göre tasarlanmış; basıldığında “Normalde Kapalı” (NC) olan devreyi mekanik olarak kilitleyip açarak tüm ana kontrol gücünü mikrosaniyeler içinde kesen, devreden çıkarmak için saat yönünde çevrilmesi (twist-to-release) gereken kırmızı renkli, mantar başlıklı donanımsal güvenlik komponentidir.

Sahadaki Adı

MantarAcil StopŞaplakKırmızı KafaEmniyet Butonu

Ne İşe Yarar?

Yük düşmesi, fren boşalması, raydan çıkma veya kontaktör yapışması gibi felaket senaryolarında makinenin şahdamarını kesen hayat kurtarıcı donanımdır. Operatörün panik anında refleks olarak kolayca vurabilmesi için tasarımı dışa doğru çıkık ve büyüktür. Acil durum butonlarının önemi hakkında detaylı bilgi edinebilirsiniz.

⚠️ Mantar basılı kaldığı sürece sistem çalışmaz. Resetlemek için kilitli konumdan saat yönünde çevirerek serbest bırakın.

Master Switch / Ana Kumanda Şalteri Master Switch

Teknik Tanım

Elektrikli bir kontrol sisteminin kontaktörlerinin veya yardımcı cihazlarının çalışmasını denetleyen; diğer tüm uzaktan çalıştırılan cihazların operasyonuna hükmeden, manuel olarak çalıştırılan ana şalter veya joystick kontrolördür.

Sahadaki Adı

Ana ŞalterKabin LevyesiKumanda Kolu

Ne İşe Yarar?

Çoğunlukla operatör kabinli (pulpit-operated) tavan veya kule vinçlerinde bulunur. Operatörün tek bir kol hareketiyle vincin dönüş, kalkış ve yürüme ivmelerini oransal olarak ayarlamasını sağlar.

Sarkıt Kumanda / Kablolu Kumanda İstasyonu Pendant Station

Teknik Tanım

Çekme gerilimine dayanıklı çelik halat takviyeli çok damarlı bir kablo aracılığıyla doğrudan vinç kontrol panosuna veya şaryoya fiziksel olarak bağlı olan, aşağı sarkıtılmış buton istasyonudur.

Sahadaki Adı

ArmutArmut KumandaKablolu Elcik

Ne İşe Yarar?

Telsiz kumandaların yaygınlaşmasından önce tüm fabrikaların vazgeçilmeziydi. Günümüzde genellikle kablosuz kumandanın pili bittiğinde üretimi durdurmamak adına panoda yedek (backup) olarak bekletilir. Kablolu ve kablosuz kumanda karşılaştırması için blog yazımıza bakabilirsiniz.

⚠️ Operatörün ağır yükle birlikte yürümek zorunda kalması ve kabloya takılma ihtimali nedeniyle kaza riski radyo kumandalara göre çok daha yüksektir.

⚡ Kategori 2: Elektromekanik, Pano ve Güç Aktarım Donanımları

Alıcıdan çıkan düşük akımlı dijital sinyallerin devasa mekanik işe dönüşmesini sağlayan; gücün anahtarlandığı, dönüştürüldüğü ve mekanik birimlere aktarıldığı güç elektroniği ve pano üniteleri. Teknik servis ekibimiz, bu bileşenlerin arızalarını yerinde gidermektedir.

Akım Alma Arabası / Fırça Collectors / Current Collectors

Teknik Tanım

Vinç holü boyunca uzanan kapalı veya açık bara sisteminden vincin köprü kontrol panosuna sürekli elektrik enerjisi (genellikle 380V–480V) aktarılmasını sağlayan, baraya sürtünerek ilerleyen yay baskılı iletken karbon veya bakır alaşımlı temas elemanlarıdır.

Sahadaki Adı

KömürFırçaBara ArabasıSürtünen Uç

Ne İşe Yarar?

Köprü rayda kilometrelerce yol yapsa da enerjinin kesilmemesini sağlar. Zamanla karbon uçlar aşınır veya tozlanma nedeniyle ark yapmaya başlar. Kumandadan komut verildiğinde vinç kesik kesik hareket ediyorsa ilk kontrol edilecek pano dışı mekanizmadır.

Ana Şalter / Hat Ayırıcı Main Line Disconnect Switch

Teknik Tanım

Vinç baralarından veya fabrika ana besleme hattından vincin ana panosuna gelen enerjiyi (Trifaze AC) sisteme alan veya acil durumlarda, periyodik bakım anlarında manuel olarak devreyi fiziksel olarak tamamen ayıran büyük kapasiteli mekanik kesicidir.

Sahadaki Adı

ŞalterPako ŞalterAna GirişKırmızı-Sarı Şalter

Ne İşe Yarar?

Vinç kumandası montajı, değişimi veya genel pano bakımı yapılmadan önce can güvenliği için kesinlikle 0 konumuna getirilip asma kilit ile kilitlenmelidir.

⚠️ OSHA LOTO (Lockout/Tagout) prosedürü: Ana şalter kilitlenmeden asla pano içinde çalışma yapılmamalıdır. Pano imalatı ve bakımı için vinç kontrol panosu hizmetimize bakın.

Festun Sistemi / Kablo Taşıma Sistemi Festoon System / Messenger Track

Teknik Tanım

Vinç köprüsü kirişi boyunca paralel uzanan bir C-profil ray veya çelik gergi teli üzerinde yatay hareket eden tekerlekli taşıyıcıların, yassı veya yuvarlak esnek elektrik kablolarını kedi hareketiyle uyumlu olarak akordeon gibi toplayıp uzatmasını sağlayan kablo yönetim ve askı sistemidir.

Sahadaki Adı

KornişPerde KabloAkordeon SistemiKablo Arabası

Ne İşe Yarar?

Şaryo köprü üzerinde hareket ederken ana pano ile kedi üzerindeki kaldırma motorları arasındaki enerji ve kumanda sinyal hatlarının kopmamasını sağlar. Sürekli esneme nedeniyle kablolarda zamanla iç kırılmalar yaşanır — bu durum “kedi bir yöne gidiyor, diğer yöne gitmiyor” arızasının baş aktörüdür. Bu gibi sorunlarda elektrik arızası onarım hizmetimizden yararlanabilirsiniz.

Gerilim Düşümü / Voltaj Kaybı Voltage Drop

Teknik Tanım

Elektrik enerjisinin güç kaynağından yük noktasına taşınması sırasında, iletkenin iç direnci, bara uzunluğu ve kablo kesitinin yetersizliği gibi nedenlerle voltaj seviyesinde meydana gelen ohmik kayıplardır.

Sahadaki Adı

Ceryan ZayıflığıElektrik ÇekmesiHattın Çökmesi

Ne İşe Yarar?

Yürüme yolu çok uzunsa, holün sonuna doğru gerilim 380V’den 340V’lere kadar düşebilir. Bu durum kontaktörlerin zırıldamasına (chattering), motorların aşırı akım çekerek ısınmasına ve elektronik alıcı anakartının kendini resetlemesine yol açar.

İnvertör / Değişken Frekanslı Sürücü Variable Frequency Drive (VFD)

Teknik Tanım

AC asenkron vinç motorlarının stator sargılarına giden besleme voltajını ve frekansını mikroişlemci tabanlı olarak anlık değiştiren; motorun kalkış, duruş hızını ve torkunu kusursuz bir hassasiyetle kontrol eden gelişmiş güç elektroniği modülüdür.

Sahadaki Adı

SürücüHız Kontrol Cihazıİnvertör

Ne İşe Yarar?

Eski tip vinçlerde motor aniden tüm gücüyle şahlanarak dişlilere zarar verirdi. İnvertörlü sistemlerde (cushioned start) hareket yumuşak başlar ve biter. Mekanik darbeleri engeller, redüktör dişlilerinin çatlamasını önler ve ağır yükün tehlikeli salınımını (anti-sway) bertaraf eder.

Kontaktör Contactor / Magnetic Contactor

Teknik Tanım

Vinç motorları gibi yüksek akım çeken endüstriyel cihazları anahtarlamak için kullanılan; bobinine düşük kontrol voltajı (24V, 48V veya 220V) uygulandığında elektromanyetik alan oluşturarak içindeki ana güç kontaklarını kapatan ve 380V/480V enerjiyi doğrudan motora ileten ağır hizmet tipi elektromekanik anahtardır.

Sahadaki Adı

Şak-ŞakBobinli ŞalterPano OtomatiğiÇekici

Ne İşe Yarar?

“Vira” butonuna basıldığında panodan duyulan şiddetli “çat” sesi, kontaktörün yay kuvvetini yenerek kontaklarını kapatma sesidir.

⚠️ Kontaktör yapışması durumunda motor siz kumandadan elinizi çekseniz bile dönmeye devam eder. Derhal Acil Stop (Mantar) butonuna basın. Arızayı nasıl teşhis edersiniz yazımızı inceleyebilirsiniz.

Patlamaya Karşı Korumalı / Ex-Proof Explosion Proof / ATEX

Teknik Tanım

Kimya tesisleri, petrol rafineleri, doğalgaz dolum tesisleri veya boyahaneler gibi yanıcı gaz, buhar veya uçucu tozların (ATEX bölgesi) bulunduğu ortamlarda; çalışma esnasında oluşabilecek elektrik arkının ortamdaki patlayıcı atmosferi ateşlemesini engelleyecek şekilde özel sızdırmazlık ve kalın muhafaza mimarisiyle tasarlanmış bileşenlerin tamamıdır.

Sahadaki Adı

Ex-Proof (Eks-pruf)Alev Sızdırmaz

Ne İşe Yarar?

İçlerinde bir patlama olsa dahi bu basıncı kendi zırhlı gövdelerinde hapseder ve alevin dış ortama sızmasına izin vermez. Standart bir kumandanın bataryasının çıkarılması sırasındaki mikro statik atlama bile bu tesislerde faciaya yol açabileceğinden kullanımı yasal olarak zorunludur.

Röle (Kumanda Alıcı Rölesi) Relay / Receiver Relay

Teknik Tanım

Kontaktörlere kıyasla çok daha düşük akımlı bir kontrol devresi ile orta/yüksek akımlı bir yük devresini birbirinden elektriksel olarak izole ederek anahtarlayan, genellikle PCB üzerine lehimli elektromanyetik devre elemanıdır. Vinç alıcılarında genellikle 5A–10A / 250VAC dayanımlı röleler standarttır.

Sahadaki Adı

Çekici Mini ŞalterTık-TıkKart Otomatiği

Ne İşe Yarar?

Alıcının pahalı ve hassas anakartını, devasa vinç panosu içindeki yüksek voltaj dalgalanmalarından korur. Kumanda butonuna basıldığında alıcı kutudan gelen ince “çıt” sesi rölenin çektiğini gösterir. Arıza tespitinde röle kontaklarının oksitlenip oksitlenmediği voltmetre ile ilk kontrol edilen noktadır.

Sınır Şalteri / Limit Switch Limit Switch

Teknik Tanım

Vinç kancasının, şaryonun veya köprü gövdesinin hareket sınırlarına yaklaştığında; üzerinde bulunan fiziksel bir kola çarparak içindeki normalde kapalı (NC) elektrik kontağını açan, böylece ilgili yöndeki kontaktörün enerjisini keserek hareketi otomatik olarak durduran elektromekanik güvenlik sensörüdür.

Sahadaki Adı

Çarpma ŞalteriSviçDayama ŞalteriStop Kolu

Ne İşe Yarar?

Kumandaya hatalı basılsa bile vinç kancasının çok fazla yukarı çıkıp tambura veya kedi gövdesine çarpmasını (çiftleme) ya da köprünün rayın sonundaki beton duvara bindirmesini önler.

📊 Sürücü ve Kontaktör Performans Karşılaştırması

Kriter	İnvertör (VFD)	Kontaktör
Hareket Karakteristiği	Yumuşak Kalkış ve Duruş (Rampa)	Ani Kalkış ve Sert Duruş
Hız Kontrolü	Kademesiz, sonsuz hassas ayar	Sadece Açık veya Kapalı (Sabit hız)
Mekanik Aşınma Etkisi	Dişli, halat ve motor ömrünü uzatır	Dişlilere vuruntu yapar, ömrü kısaltır
Arıza Sıklığı	Bakım gerektirmez, parametre ayarı ister	Kontaklar kararır, ark yapar
Kumanda Uyumu	Çift hızlı kumandalarla kusursuz	Genellikle tek hızlı kumandalarla

🏗️ Kategori 3: Vinç Mekaniği, Çelik Konstrüksiyon ve Hareket Organları

Görünmez radyo sinyallerinin, on binlerce kilogramlık yüklerin yerçekimine meydan okuyarak mekanik işe nasıl dönüştüğünü açıklayan makine elemanları, taşıyıcı kirişler ve vinç iskeleti.

Başlık / Uç Taşıyıcı Kamyon End Truck / End Carriage

Teknik Tanım

Tavan vinci köprü kirişlerinin her iki uç noktasına monte edilen; içinde vinç rayı üzerinde yürümeyi sağlayan tahrikli ve avare çelik tekerlekleri, rulman yataklamalarını ve çarpma tamponlarını barındıran kutu kesitli çelik konstrüksiyon modülüdür.

Sahadaki Adı

BaşlıkYürüyüş TakımıTekerlek KasasıAraba

Ne İşe Yarar?

Kumandadan “Köprü İleri/Geri” komutu verildiğinde başlıklar içindeki redüktörlü motorlar dönmeye başlar ve devasa köprüyü hol boyunca yürütür. Rayların terazisi bozuksa başlık tekerlekleri rayı yiyerek ilerler ve şiddetli sürtünme sesi çıkar.

Çelik Halat / Tel Halat Wire Rope / Hoist Rope

Teknik Tanım

Yüksek karbonlu çelik tellerden çekilerek elde edilen kordonların, merkezi bir çelik veya kendir öz etrafında helisel olarak örülmesiyle oluşturulan, yüksek çekme ve kopma mukavemetine sahip, vincin ana taşıyıcı ve kaldırma hattıdır.

Sahadaki Adı

HalatTelÇekme Teli

Ne İşe Yarar?

Vinç tamburuna sarılarak yük bloğunu fiziksel olarak havada tutar. Çelik halatın belli periyotlarla yağlanması ve tel kırıklarına (kuş gözü oluşumu, ezilme) karşı görsel olarak denetlenmesi zorunludur.

⚠️ Bakımsız halatlar iş kazalarının başlıca sebebidir. Her kullanım öncesi görsel kontrol yapılmalıdır.

Elektromanyetik Fren Sistemi Failsafe Brake / Holding Brake

Teknik Tanım

Kaldırma ve yürütme motorlarının arka millerine monte edilen; motora enerji verildiğinde manyetik bobini çekilerek balata üzerindeki yay baskısını kaldıran ve motorun dönmesine izin veren, enerji kesildiğinde ise anında güçlü helisel yayların baskısıyla motor milini mekanik olarak sıkıştırıp kitleyen “fail-safe” frenleme donanımıdır.

Sahadaki Adı

FrenFren BobiniBalataKilit

Ne İşe Yarar?

Operatör kumandadan elini çektiğinde veya tesiste elektrikler kesildiğinde havada asılı olan tonlarca yükün serbest düşüşünü engeller. Balata kalınlıklarının kumpasla periyodik ayarlanması gerekir; aksi takdirde yük santim santim aşağı kayar (kaçırır).

Kaldırma Mekanizması / Makina Grubu Hoist / Main Hoist

Teknik Tanım

Bir AC elektrik motoru, hareket devrini düşürüp torku artıran bir redüktör (dişli kutusu), fail-safe fren sistemi, çelik halatın sarıldığı bir tambur ve bu elemanları bir arada tutan gövdeden oluşan; nominal yükü dikey eksende kaldırıp indirmek için tasarlanmış entegre birincil çekici mekanizmadır.

Sahadaki Adı

MakinaKafaVinç GövdesiMotor Grubu

Ne İşe Yarar?

Vinci vinç yapan, işi fiilen gerçekleştiren ana kalptir. Kumanda üzerindeki “Vira / Mayna” butonları doğrudan bu mekanizmayı tetikler. Hafif sanayide zincirli, ağır sanayide çelik halatlı modeller tercih edilir.

Köprü / Ana Kiriş Bridge / Girder / Main Girder

Teknik Tanım

Tavan vinçlerinde şaryonun tüm fabrika eni boyunca sağa-sola hareket ettiği; sabit yürüme raylarına dik olarak konumlandırılan, vincin öz ağırlığını ve kaldırılacak yükü eğilme anında taşıyacak şekilde mühendislik hesaplarıyla tasarlanmış I-profil veya kutu kesitli çelik ana konstrüksiyondur.

Sahadaki Adı

KirişBalyozKöprü Rayı

Ne İşe Yarar?

Kedinin yürüyeceği otoyol işlevi görür. Ağırlık tam ortaya geldiğinde köprünün hafifçe aşağı esnemesi (deflection) normaldir, ancak tolerans aşılırsa köprüde kalıcı deformasyon oluşur.

Tampon / Çarpışma Sönümleyici Bumper / Buffer

Teknik Tanım

Hareket halindeki vinç köprüsünün veya şaryonun hareket limitlerinin sonuna ulaştığında ya da iki vincin birbiriyle temas etmesi durumunda, oluşan devasa kinetik enerjiyi emerek mekanik tahribatı azaltmak amacıyla poliüretan, kauçuk veya hidrolik pistonlardan üretilen enerji yutucu donanımlardır.

Sahadaki Adı

TakozKauçukÇarpma Lastiği

Ne İşe Yarar?

Operatör durma komutunu geciktirse veya sınır şalterleri bozulmuş olsa dahi vincin raydan aşağı fırlamasını veya binanın duvarını yıkmasını engelleyen pasif son çare mekanik güvenlik kalkanıdır.

Tambur / Halat Sarım Silindiri Drum / Hoist Drum

Teknik Tanım

Kaldırma mekanizması redüktörünün çıkış miline bağlı olarak ekseni etrafında dönen, kaldırma tel halatının kalibre edilmiş yivler arasına sarıldığı, halatın birbiri üstüne binmesini önleyerek düzgün bir spir çizmesini sağlayan silindirik mekanik donanımdır.

Sahadaki Adı

Sargı BorusuMerdane

Ne İşe Yarar?

Vira komutu verildiğinde motor döner, tamburu çevirerek halatı yivlerin içine dolamış olur ve kanca milimetrik olarak yukarı çekilir.

⚠️ Kancanın açılı (çapraz) çekilmesi sonucu halatın yivden atlayarak tambur ile şase arasına sıkışması ve kesilmesi en sık yaşanan tehlikedir.

Yük Bloğu / Kanca Bloğu Load Block / Hook Block

Teknik Tanım

Kaldırma mekanizmasının çelik halatlarına asılı olan; ağır çelik yanaklar arasında bir veya birden fazla rulman yataklı kasnak sistemi ve alt kısmında emniyet mandallı döner kanca barındıran, yükü fiziksel olarak bağlayıp havada tutan yekpare alt donanımdır.

Sahadaki Adı

Kanca BloğuPalangaKoçaKanca Kafası

Ne İşe Yarar?

Çelik halattan aldığı çekme kuvvetini kancaya iletir. Yüklerin sapan, spreader veya c-kanca gibi aparatlarla vince entegre edildiği merkez noktadır.

⚠️ Kanca mandalının her vardiya öncesi yaylı kapanıp kapanmadığı test edilmelidir.

Yürütme Arabası / Şaryo Trolley / Main Trolley

Teknik Tanım

Üzerine kaldırma mekanizmasını ve elektrik kontrol panolarını taşıyan, köprü kirişi üzerinde motorlu tekerlek grubu sayesinde yatay eksende serbestçe hareket etmesini sağlayan yürüyen şase sistemidir.

Sahadaki Adı

KediŞaryoArabaÜst Araba

Ne İşe Yarar?

Yükün fabrika eni boyunca X ekseninde (kumandadaki Sağ–Sol butonları vasıtasıyla) hareket ettirilmesini sağlar. Deneyimsiz operatörler kediyi hareket ettirirken yükün sarkaç gibi salınmasına en çok bu eksende mahal verir.

⚠️ Kategori 4: Güvenlik Sistemleri, Hata Kodları ve Arıza Teşhis Jargonu

Uluslararası CMAA, ISO ve OSHA standartları ile şekillenen vinç güvenlik regülasyonlarının Türk sanayisindeki pratik karşılıkları. Bir terimin hangi zincirleme hataya karşılık geldiğini bilmek hayati bir yetkinliktir. Sahada yaşanan arızalar için arıza ve çözümler rehberimize başvurabilirsiniz.

Aşırı Yük Koruması Overload Protection / Overload Limit Device

Teknik Tanım

Kancaya bağlanan yükün ağırlığının vincin tasarım kapasitesini aşması durumunda; halatın gerginliğini bir loadcell (yük hücresi) veya pim vasıtasıyla ölçen sensörlerin sınır aşımını algılayıp sistemi kilitlemesidir. Sistem bu durumda sadece “Aşağı” (Mayna) hareketine izin verir, “Yukarı” (Vira) komutunun devresini tamamen açar.

Sahadaki Adı

ŞişmeKantara GirmekLimite TakılmakYükü Yememek

Ne İşe Yarar?

Yukarı butonuna bastığınızda kontaktör çekiyor ama vinç hareket etmiyorsa (fakat aşağı butonu çalışıyorsa), sistemin yük hücresinden dolayı kendini güvenliğe aldığını anlarsınız.

⚠️ Bu sistem devreden çıkarılırsa köprünün ortadan ikiye katlanması veya çelik halatın koparak şarapnel gibi etrafa saçılması kaçınılmazdır.

Çiftleme / Kafa Vurma Two-Blocking / Anti-Two Block (A2B)

Teknik Tanım

Operatörün derinlik algısını kaybetmesi veya üst sınır şalterinin mekanik olarak arızalanması neticesinde, yük bloğunun yukarıya çok fazla ve kontrolsüzce çekilerek kedinin şasesine veya tamburun kendisine mekanik olarak şiddetle bindirmesi anomalisidir.

Sahadaki Adı

Kafa VurmakÇiftlemekMakara BindirmesiTakozu Ezmek

Ne İşe Yarar?

İki metal kütlenin çarpışmasıyla çelik halatlar üzerindeki gerilim aniden sonsuza yaklaşır, halat kopar ve tonlarca yük serbest düşüşe geçer.

⚠️ Ağır sanayideki en ölümcül kaza senaryolarından biridir. Modern sistemlerde ağırlıklı ve kancalı A2B (Anti-Two Block) koruma emniyetleri zorunludur.

Elleçleme Handling / Material Handling

Teknik Tanım

Ham maddenin, nihai ürünün, dökme yükün veya bir nakliye konteynerinin fabrika, antrepo veya rıhtım sınırları içerisinde vinç sistemleri kullanılarak yüklenmesi, boşaltılması, istiflenmesi, pozisyonlanması veya A noktasından B noktasına transfer edilmesi süreçlerinin genel lojistik terimidir.

Sahadaki Adı

Malı ÇevirmeYükleme YapmaVurkaç

Ne İşe Yarar?

Operasyon mühendisleri “vincin saatlik elleçleme kapasitesini” hesaplarken motorların hızını, kumanda sisteminin tepki süresini ve kanca bloğunun yükü ne kadar pratik kavradığını (sapanlama süresini) denkleme dahil ederler.

Faz Atlaması / Faz Kaybı Phase Loss / Single Phasing

Teknik Tanım

Vinç ana kontrol panosuna gelen 3 fazlı (L1, L2, L3) AC besleme hattından birinin veya daha fazlasının; şebeke dalgalanması, kopuk bir bara fırçası, gevşek bir klemens bağlantısı veya yanmış bir kontaktör platininden ötürü asenkron motora ulaşamaması durumudur.

Sahadaki Adı

Fazın Biri Gitmişİki Faza KalmakMotor İnliyor

Ne İşe Yarar?

Sahada en sık karşılaşılan elektriksel arıza senaryolarının başıdır. Kumandadan komut verdiğinizde vinç motoru dönmek yerine derin ve sarsıntılı bir uğuldama/inleme sesi çıkarıyorsa sistem iki faza kalmıştır. Kumanda çalışmıyorsa yapılması gerekenler için adım adım rehberimize bakın.

⚠️ Motor derhal durdurulmazsa sargıları aşırı akımdan kavrulur ve motor yanar.

Güvenli Çalışma Yükü / Tasarım Kapasitesi Safe Working Load (SWL) / WLL

Teknik Tanım

Köprülü vinç, sapan, çelik halat, zincir veya kanca gibi malzeme kaldırma ekipmanlarının yapısal bir yorulmaya veya kopmaya maruz kalmadan güvenle taşıyabileceği; üretici fabrikası ve uluslararası regülasyonlar (CMAA, ISO) tarafından güvenlik katsayıları hesaplanarak sertifikalandırılmış, aşılmaması gereken maksimum tasarım ağırlığıdır.

Sahadaki Adı

ÇekerKopma TonajıEtiket YüküKapasite

Ne İşe Yarar?

Eğitimli bir operatör, kumandayı eline almadan önce vincin köprüsündeki (örn. SWL: 20 TON) ibaresine bakarak kaldıracağı yükün bu limitin en az %10–15 altında olup olmadığını teyit etmekle mükelleftir. Tasarım kapasitesi, iş güvenliğinin aşılamaz anayasasıdır. Doğru sistemi seçmek için satın alma rehberimizi inceleyebilirsiniz.

Salınım / Yandan Çekme (Açılı Kaldırma) Side Pull / Load Sway

Teknik Tanım

Kaldırılacak yükün ağırlık merkezi ile vinç kancasının dikey izdüşüm ekseninin aynı hizada olmaması; yani yüke dikey eksen dışında çapraz bir çekme kuvveti uygulanması sonucu oluşan istenmeyen yatay dinamik yüktür.

Sahadaki Adı

Yandan ÇektirmeVurdurmaKamçılatmaYükü Sürütme

Ne İşe Yarar?

Kancayı yükün tam dikey merkezine getirmeden, uzaktaki yükü zeminde sürükleyerek kendine çekmek sonucu oluşur. Vincin mekanik arızalarının, kılavuz kırılmalarının ve motor rulmanı dağılmalarının 1 numaralı nedenidir.

⚠️ Premium vinç kumanda sürücüleri anti-sway (salınım önleme) algoritmalarıyla bu hatayı asgariye indirebilir.

Vira / Mayna Hoist Up / Hoist Down

Teknik Tanım

Kökeni Osmanlı denizcilik ve tersane kültürüne dayanan; endüstriyel vinç diline geçmiş hareket terimleridir. Yükün Z-ekseninde yerçekimine zıt yönlü olarak kaldırılması eylemine Vira, yerçekimi yönünde motor kontrolü ile aşağı indirilmesi eylemine ise Mayna denir.

Sahadaki Adı

Vira → Yukarı KaldırMayna → Aşağı İndirAganta → Bekle / Fren

Ne İşe Yarar?

Gürültülü şantiyelerde “Yukarı” ve “Aşağı” kelimelerinin birbirine karışması çok olasıdır. Bu ölümcül hatayı önlemek için fonetik olarak tamamen zıt olan Vira ve Mayna jargonları kullanılır. Kumanda üzerindeki ilk iki fonksiyon butonunun sahadaki gayriresmi ismidir.

🏭 Kategori 5: Vinç Çeşitleri, Mimari Entegrasyon ve Saha Konfigürasyonları

Tesisin mimarisi, tavan yüksekliği, açık hava/kapalı hol durumu ve taşınacak malzemenin formu hangi vinç sisteminin kurulacağını belirler. Vinç kumandaları da bu konfigürasyona göre 4, 6, 8 veya 12 butonlu olarak sisteme adapte edilir. Uygun kumanda modelini birlikte belirleyelim.

Avara Demiri / Mobil Denge Ayağı Outrigger / Stabilizer

Teknik Tanım

Araç üstü mobil vinçlerde, ağır kaldırma işlemine başlanmadan önce makinenin şasesinden hidrolik silindirlerin basıncıyla yatay ve dikey olarak açılarak zemine sıkıca basan, tekerleklerin yerle temasını keserek makinenin devrilme eksenini genişletip muazzam bir devrilme momenti direnci sağlayan çelik destek pabuçlarıdır.

Sahadaki Adı

AyakDestek AyağıPabuçÖrümcek Ayak

Ne İşe Yarar?

Mobil bir vinç operatörü kumandayı kullanmaya başlamadan önce bu destekleri açarak sistemi su terazisinde dengeler.

⚠️ Zemine sağlam basmayan, altına ahşap takoz desteklenmeyen avara demirleri tonajlı yükte toprağa saplanır ve vincin devrilmesiyle sonuçlanan facialara yol açar.

Bom / Kaldırma Kolu Boom / Telescopic Boom / Lattice Boom

Teknik Tanım

Genellikle mobil, kule veya liman vinçlerinde ana gövdeye mafsallı olarak bağlı olan; hidrolik pistonlarla iç içe geçmeli olarak uzayıp kısalabilen (teleskopik) veya kafes tel kaynaklı çelik yapıda imal edilen, ucunda kanca bloğunu taşıyarak vincin erişim mesafesini tayin eden uzun, ana yatay taşıyıcı kol elemanıdır.

Sahadaki Adı

BomKolUzanma Direği

Ne İşe Yarar?

Kumanda üzerinde bom uzatma (extend) ve bom toplama (retract) komutları için özel butonlar veya joystick eksenleri bulunur. Bom ne kadar uzağa açılırsa, vincin güvenle kaldırabileceği yük kapasitesi o kadar dramatik oranda düşer.

Köprülü Vinç / Tavan Vinci Overhead Crane / Bridge Crane / EOTC

Teknik Tanım

İmalat fabrikalarının veya depolama binalarının yapısal kolonlarına inşa edilmiş sabit yüksek yürüyüş yolları üzerinde tekerlekli başlıkları vasıtasıyla uzunlamasına hareket eden; üzerinde gezen bir kaldırma şaryosu barındıran, elektrik motorları ile tahrik edilen sabit hatlı endüstriyel vinç sistemidir.

Sahadaki Adı

Tavan VinciÇift Kiriş VinçHol VinciGezer Köprü

Ne İşe Yarar?

Fabrika zemininde forkliftler gibi yer işgal etmeden, üretimi yukarıdan uçtan uca besleme ve lojistik sağlama esnekliği sunar. Türk sanayisinde 6 butonlu (Vira-Mayna, İleri-Geri, Sağ-Sol) endüstriyel kablosuz vinç kumandalarının en yaygın monte edildiği platformdur. Köprülü vinç kumanda sistemleri sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Luffing / Bom Açısı Değiştirme Luffing / Luffing Jib

Teknik Tanım

Uzun vinç bomunun dikey bir düzlemde hidrolik veya halat sistemiyle açısal olarak hareket ettirilmesi kinematiğidir. Bu eylem sayesinde vinç, ana gövdesini hareket ettirmeden yataydaki çalışma yarıçapını uzatıp kısaltabilir.

Sahadaki Adı

Luffing (Lafing)Bom KaldırmaDikmeBurnunu Kaldırmak

Ne İşe Yarar?

Dar metropol şantiyelerinde veya gökdelen inşaatlarında, uzun kule vincin dönerken etraftaki binalara çarpmaması için açısı dikey değiştirilebilen “luffing vinçler” tercih edilir. Operatör bu karmaşık trigonometrik manevraları usta bir kumanda manipülasyonu ile yönetir.

Pergel Vinç / Jib Vinç Jib Crane

Teknik Tanım

Sağlam bir beton zemine ankrajlı dikey çelik bir direk ve bu direğe döner yatakla bağlı olup yatay eksende manuel veya motorla belirli bir açıyla (genellikle 180° veya 360°) dönebilen yatay bir kirişten ve o kirişteki ufak bir halatlı/zincirli ceraskaldan oluşan hücresel malzeme taşıma asansörüdür.

Sahadaki Adı

Direkli VinçDöner VinçKol VinçCıgırga

Ne İşe Yarar?

Hol vinçlerinin meşgul edilmesine gerek kalmayan; torna veya CNC tezgâhlarına ham metal parça besleme, paketleme masası veya montaj hattı istasyonlarında operatörün bireysel kullanımı için tasarlanmış ergonomik lokal kaldırma işlerinde kullanılır. Genellikle 4 butonlu kompakt kumandalar veya tek hızlı armut kumandalar ile opere edilir. Pergel vinçler için kumanda seçimi hakkında bilgi alabilirsiniz.

Portal Vinç / Ayaklı Vinç Gantry Crane / Semi-Gantry Crane

Teknik Tanım

Mühendislik mimarisi bakımından köprülü tavan vincine çok benzeyen ancak yürüme raylarının yüksek bina kolonları yerine doğrudan dış mekan beton zeminine döşendiği; devasa çelik köprü sistemini zemin üzerinde destekleyen ve tren tekerlekleriyle taşıyan kendi A-tipi uzun bacaklarına sahip raylı ağır açık hava vinçleridir.

Sahadaki Adı

Ayaklı VinçLiman VinciMermer VinciDış Saha Vinci

Ne İşe Yarar?

Tersaneler, demiryolu yükleme garları, mermer ocakları ve konteyner limanları gibi binanın kolonu olmayan devasa açık sahalarda kullanılır. Bu sistemler operatörlerin yük ile birlikte devasa sahanın içinde uzun mesafelerde yürümelerini gerektirdiğinden; 100 metrenin üzerinde çekim mesafesine sahip, tam su geçirmez IP65 sınıfı endüstriyel uzaktan kumandalara en çok ihtiyaç duyan ağır sanayi grubudur. Portal vinç kumanda sistemleri için sayfamızı ziyaret edin.